Nu ruim 115 jaar geleden was er iemand die beweerde dat de Sarphatistraat de mooiste was van Amsterdam, maar die eretitel komt natuurlijk de Henri Polaklaan toe, vanwege de voortuinen, de acacia’s en de architectuur.

Ook wie niet op het huisnummer let, valt nummer 25 snel genoeg op: het is het huis met die mannentorso’s die het balkon ondersteunen. Opdrachtgever en eerste ­bewoner van het huis was Henri Teixeira de Mattos, destijds bekend als beeldhouwer van dierfiguren en portretbustes. Van hem zijn ook de twee 17de-eeuwse kloveniersschutters aan weerszijden van de klok, hoog in de gevel van het Doelen Hotel. Teixeira had die opdracht gekregen van de hoteldirecteur die zijn onderneming tijdens de Wereld­tentoonstelling in 1883 in Amsterdam wilde presenteren.

Teixeira was opgeleid aan de Rijksakademie van Beeldende Kunsten in Amsterdam, waarna hij enkele jaren in Rome werkte. Na terugkomst betrok hij zijn woning annex atelier. In 1893 vertrok hij naar Londen en liet zijn volledige inboedel en kunstverzameling veilen. Teixeira moet een gefortuneerd man zijn geweest dat hij zich, nog geen dertig jaar oud, in 1883 kon veroorloven architect Jonas Ingenohl (1855 - 1925) zo’n opdracht te geven.

Ingenohl ontwierp het pand strikt symmetrisch in ­neorenaissance-stijl. De vier woonlagen zijn opgetrokken uit rode baksteen en Bremer zandsteen op de parterre.
De gevel is horizontaal geleed met geprofileerde banden, en verticaal met pilasters. In het middendeel zijn die laatste vervangen door kariatiden, mogelijk naar ontwerp van Teixeira. De eerder genoemde Hermen onder het balkon zijn zeker van zijn hand. In het architectuurtijdschrift De Opmerker gaf Ingenohl een toelichting op de indeling van het huis: Het beeldhouwatelier bevindt zich beneden met daaronder een kelder voor het afgieten van gipsmodellen, toegankelijk met lift! De woning, bereikbaar via de linkerdeur, beslaat de eerste en tweede etage. De rechterdeur leidt naar de zolderverdieping, die bestemd is ‘tot schilder-loges’. Naast de fontein in het Wertheimpark ontwierp Ingenohl, die ook een fervent sportman was, de wielrijdersschool Velox (later verbouwd tot Zuiderbad) en het Heiligewegbad (nu winkelcentrum Kalvertoren).

Het oorspronkelijke mansardedak en de dakkapel met schelpvormige bekroning zijn vervangen door een extra verdieping. Op de begane grond hebben de poort en de rechterdeur plaatsgemaakt voor raampartijen. Het balkonhek met oorspronkelijk stenen balusters is nu eenvoudig van metaal.

Zoveel bekende personen woonden in dit huis dat het hier niet mogelijk is iedereen recht te doen.
Denise Citroen schreef  in het Bulletin van 2012 al uitgebreid over dit huis. Na Teixeira de Mattos woonde er de schilder ­Benjamin Prins (1860-1934) tot aan zijn dood.
Op een foto poseert hij met zijn gezin op het balkon. Veel van zijn werken bevinden zich in het Joods Museum.

In de jaren dertig had de in Oekraïne geboren keramiste Lea Halpern (1899-1985) hier haar woning en atelier, dat ze altijd in november als tentoonstellingsruimte open­stelde. Tegelijkertijd nam de Bergense Schoolschilder Dirk ­Filarski (1885-1928) er voor korte tijd zijn intrek. In de eerste oorlogsjaren woonde er de dichter Bertus Aafjes (1914-1993). De dichters Bloem, Nijhoff en Roland Holst kwamen er regelmatig over de vloer, waarbij het gezelschap vaak een wandeling door Artis maakte. Godfried Bomans trof het echtpaar Aafjes in zulke armoedige omstandigheden aan dat hij gasmunten en een gebraden kip bracht. Aafjes had zich niet aangesloten bij de Kultuur­kamer, uit vrees voor de Arbeitseinsatz wist hij vlak voordat de SD een inval deed te vluchten. Zijn vrouw vertelde dat het huis toen ze na de oorlog terugkwamen een ravage was. ‘De boel was kort en klein geslagen.’

Er is meer gesloopt in het pand: van kunstenaar ­Constant Nieuwenhuijs (1920-2005), die er na de oorlog bijna 25 jaar woonde, zijn de schilderingen verdwenen van de wilde dier- en mensfiguren die hij in 1949 met zijn vriend Karel Appel spontaan op atelierwanden maakte. Daar zijn alleen nog zwart-witfoto’s van.